Tag Archive | रात्री

दुध, फळं

“दुध, फळं : वाढत्या महागाईतील श्रीमंतीचं लक्षण”


दोन महिन्यांपूर्वी एका छोट्याशा आजारपणाचं निमित्तं होऊन मला हॉस्पिटल मध्ये भरती व्हावं लागलं. उपचारांच्या दरम्यान रोज राउंडला येणाऱ्या डॉक्टरांशीही छान ओळख झाली होती. त्यात सर्वात सिनिअर होते – डॉ. पवार. हॉस्पिटलचे मालकही तेच होते. साधारण पन्नाशीला आलेले असावेत. मध्यम बांधा, उंच आणि चेहेऱ्यावर कमालीचं तेज. रोज सकाळी ११ वाजता आणि संध्याकाळी ६ वाजता ते राउंडला आले की, ICU मधलं वातावरणच बदलून जात असे. त्यांच्या चेहेऱ्यावरच हास्य आणि या वयातही असलेला सळसळता उत्साह पाहून वाटे की, त्यांना पाहण्यासाठी तरी महिन्यातून किमान एकदा मी याच हॉस्पिटलमध्ये भरती व्हावे.”काही माणसं आजन्म टवटवीत कशी राहतात ना..! काल रात्री पवार डॉक्टरांना एक वाजता तातडीने कुणावरतरी उपचारासाठी घरून यावं लागलं. रात्री इतक्या उशीराही किती फ्रेश होते ते. काय खातात ना अशी माणसं कुणास ठाऊक…!” मी न राहवून शेजारीच उभ्या असलेला नर्सला बोलले. “फळं खातात ताई.” ती लगेच उत्तरली. “श्रीमंत आहेत ते.. रोज जेवताना फळं, दुध.. असं सगळं खाल्ल्यावर फ्रेश राहणार नाही तर काय..? आपण मध्यमवर्गीय लोक साधं भाजी, भात, आमटी, चपाती खाणार… इच्छा असली तरी ही अशी चैन आपल्याला कशी जमायची?” एरवी फारसं न बोलणाऱ्या सुजाता नर्सकडून आज हे असं काहीतरी ऐकून मला थोडा धक्काच बसला होता. ती कामाला निघून गेली. पुढे काही दिवसांनी मी बरी होऊन घरी आले. तिची वाक्यं मात्र मनात खोल घर करून राहिली.

 

काळ किती बदलला आहे नाही..! अगदी अलीकडे पर्यंत गाडी, बंगला, मोबाईल, टीवी, फ्रीज… उंची कपडे, दागदागिने.. या गोष्टी समाजात श्रीमंतीचं प्रतिक मानल्या जात असत. काही महिन्यांपूर्वी बाबांनी कार घेतली तेव्हापासून अचानक त्यांची सगळी कामं पटापट व्हायला लागली. लोकं त्यांच्याशी पूर्वीपेक्षा जास्त अदबीने बोलायला लागले. पूर्वीचेच बाबा आणि पूर्वीचीच गावातील माणसं… पण एका चारचाकी गाडीची इतकी कमाल. तरीही हे ठीक आहे. पण या यादी मध्ये दुध, फळं, तूप.. याची भर कधी पडली? फक्त भात, भाजी, भाकरी खाणारी माणसं मध्यमवर्गीय आणि रोज आहारात फळं, पालेभाज्या, दुध-दही भरपूर असणारे श्रीमंत. खरंच आहे हे. वाढत्या महागाईपुढे कुणाचं काहीही चालत नाहीये. दुध ही तर अगदी रोजच्या जीवनातील अत्यावश्यक गोष्ट. त्याचेही भाव सामान्यांच्या खिशाला न परवडणारे झालेत. रोजच्या चहाला जेमतेम पुरेल इतकंच दुध विकत घेणाऱ्या खिशासाठी रोज एक कप दुध पिणे हा चैनीचाच विषय ठरतो. फळंही आजकाल सोन्याच्या भावात तोलली जातात. १००-१५० रुपये डझन सफरचंद? एवढा पैसा घालून आजारी न पडण्यापेक्षा… न खाऊन आजारी पडलो तरीही या पेक्षा कमी पैशात औषधं घेऊन बरं होता येतं. खाण्याच्या पदार्थांपेक्षा औषधं स्वस्त… हीच आजची वस्तूस्थिती झाली आहे. परंतु देशाचे नियोजन मंडळ जेव्हा ३२ रुपयांपेक्षा कमी खर्च हाच जर गरिबीचा निकष लावीत असेल… तर तुम्ही-आम्ही तरी काय करणार…?

 

एका बाजूला महागाईच्या नावाने ओरडणारी सामान्य जनता, गृहिणी, कॉलेजवयीन मुलं-मुली… दोन-दोन मोबाईल, पिझ्झा हट, महागड्या हॉटेल मध्ये चैन करतानाही दिसते. घर चालवायचं कसं.. या विषयावर तासन-तास चर्चा रंगवणाऱ्या सुजाण महिला मंडईमध्ये भाजीवालीशी हुज्जत घालून १-२ रुपयाचा डिस्काउंट पदरात पडून घेतात. फळवाल्याच्या गाडीजवळ जाऊन किंमत विचारून परत जाताना दिसतात. पण याच बायका घरी जाताना मुलांना आवडतं म्हणून फास्ट-फूड विकत घेतानाही नजरेस पडतात. या दिवसांत घरखर्चाची तोंडमिळवणी करण्यासाठी विशेष कसब आत्मसात करण्याची गरज आहे हे नक्की. बिस्कीटं, वडापाव, गाड्यांवरचे पदार्थ, अनावश्यक फोनकॉल …. यावर होणारा रोजचा खर्च जर टाळला तर कदाचित या महागाई मध्येही घरातल्या स्त्रीला घर चालवणं जमू शकेल. न जाणो नजीकच्या भविष्यात “घर चालवावे कसे” याचे प्रशिक्षण देणाऱ्या संस्थाही सुरु होतील… आणि सामान्य वर्गाच्या मुळातल्या हजारो खर्चात या संस्थेच्या फीच्या खर्चाचीही भर पडेल…!

(मुग्धा माईणकर)

कुठेतरी छानसे वाचलेले…………………………………

Advertisements

कोजागरी पौर्णिमा

कोजागरी पौर्णिमा

आश्विन पौर्णिमा ही कोजागरी पौर्णिमा म्हणून साजरी केली जाते. या दिवशी दूध आटवून केशर, पिस्ता, बदाम वगैरे घालून लक्ष्मीला नैवेद्य दाखविला जातो आणि ते दूध मग प्राशन केले जाते. उत्तररात्रीपर्यंत जागरण केले जाते. अशी आख्यायिका सांगतात की उत्तररात्री साक्षात लक्ष्मी येऊन ((संस्कृतमध्ये) ‘को जागर्ति’ (म्हणजे ‘कोण जागत आहे’) असे विचारते, म्हणून या दिवसाला ‘कोजागरी पौर्णिमा’ म्हणतात.

आश्विनी पौर्णिमेस हे नाव असून ह्या दिवशी पाळावयाच्या व्रताला ‘कोजागरव्रत’ म्हणतात, दिवसा उपवास करून रात्री लक्ष्मी व ऐरावतारूढ इंद्र यांची पूजा करावी, पूजेनंतर देव व पितर यांना नारळाचे पाणी व पोहे समर्पण करावेत तसेच ते आप्तेष्टांसह स्वत:ही सेवन करावेत, असा हया व्रताचा विधी सांगितला आहे. रात्री चंद्रपूजा करून त्याला आटीव दुधाचा नैवेद्य दाखवितात. या दिवशी द्यूत खेळावे, असेही सांगितले आहे. या रात्री लक्ष्मी ‘को जागर्ति’ (कोण जागा आहे?) असे विचारत घरोघरी फिरते आणि जो जागा असेल, त्याला धनधान्य देऊन समृध्द करते. लक्ष्मीच्या स्वागतार्थ रात्री रस्ते, घरे, मंदिरे, उद्याने, घाट इ. ठिकाणी असंख्य दीप लावावेत. सनत्कुमार संहितेत हया व्रताची कथा दिली आहे. प्राचीन काळी याच दिवशी ‘कौमुदी महोत्सव’ साजरा करीत. ‘कौमुदी पौर्णिमा’ व शरत्पौर्णिमा’ अशीही नावे हया दिवसास आहेत, पावसाळयानंतर प्रसन्न अशा शरद ऋतूतील ही पौर्णिमा असल्यामुळेही तिला उत्सवाचे महत्व आले असावे.

कोजागिरी पौर्णिमा (अश्विन पौर्णिमा) हा पावसाळ्यानंतर येणारा आकाश निरभ्र असण्याचा पहिला दिवस होय. या रात्री आकाश स्वच्छ असल्यामुळे चांदणे व पूर्ण चंद्राचा आस्वाद आपल्याला घेता येतो. रात्री श्रीलक्ष्मी व एैरावतावर बसलेल्या राजा इंद्राची पूजा केली जाते. उपोषण (उपवास), पूजन व जागरण या तिन्ही घटकांना या दिवशी सारखे महत्त्व असते. मंदिरे, घरे आदि ठिकाणी अधिकाधिक दिवे लावावेत – जेवढे जास्त दिवे तेवढा मानवाचा अधिक उत्कर्ष – असे या दिनाचे महत्त्व सांगताना म्हटले आहे. हा दिवस व ही रात्र प्रामुख्याने श्रीलक्ष्मीच्या आराधनेची असते. पूर्ण असलेल्या चंद्रावरून लक्ष्मी पृथ्वीवर उतरते आणि `कोऽऽजागरति’ `कोऽऽजागरति’ असे विचारते. जो जागा असेल, त्यास लक्ष्मी प्रसन्न होते असे म्हटले जाते.
लक्ष्मीला, इंद्राला व चंद्राला दुधाचा नैवेद्य दाखविला जातो आणि सर्व मंडळी स्वत:ही दुग्धपानाचा आनंद घेतात. अलीकडे या उत्सवाचे स्वरूप सार्वजनिक होऊ लागले आहे. चंद्र, चांदणे व दूध यांचा आनंद मित्रमंडळी, कुटूंबीयांसमवेत लोक सार्वजनिक ठिकाणीही घेतात.

कोजागिरी पौर्णिमा म्हणजे जागृतीचा उत्सव, आनंदाचा उत्सव, उल्हासाचा उत्सव, या दिवशी चंद्र स्वत:च्या सोळाही कलांनी फुललेला असतो. ज्योतिषशास्त्राच्या दृष्टीने त्या दिवशी चंद्र पृथ्वीच्या अधिकाधिक जवळ असतो. संपूर्ण वर्षापेक्षा त्या दिवसाचा चंद्र सर्वात मोठा वाटतो. त्या दिवशी नवीन तयार झालेल्या धान्याचे पोहे दुधासोबत खावेत. चंद्र, चांदणे, दूध, पोहे, साखर सर्वच पांढरे आहेत, म्हणून कोजागिरी पौर्णिमा हा धवल रंगी उत्सव गणला जातो. या दिवशी नचायचे, बागडायचे, गायचे, रास, गरबा खेळायचा.

या दिवशी सर्वात मोठा मुलगा किंवा मुलगी यांची आश्र्विनी करतात. मुलाला अंघोळ घालतात. जेवणात काही तरी गोड पदार्थ करतात. सायंकाळी प्रथम देवाला नंतर चंद्राला औक्षण करुन मुलाला ओवाळतात. विशेषत: महाराष्ट्र्रात हा प्रघात आहे. याला मुलांची आश्र्विनी करणे म्हणतात.

कोजागिरी व्रत
आश्र्विन पौर्णिमा ऐरावतावर आरुढ झालेल्या इंद्राची आणि महालक्ष्मीची पूजा करावी, उपवास करावा. गंध-पुष्पांनी पूजिलेले व तुपाचे किमान शंभर दीप लावून देवमंदिर, तुलसी वृंदावन इत्यादी ठिकाणी ठेवावे. उजाडल्यावर स्नान करुन पूजा करावी. घृतर्शकरामिश्र्रित खिरीचा नैवेद्य दाखवावा, वस्त्रे, दीप दान करावे, असे केल्याने अनंत फलाची प्राप्ती होते, असे म्हटले आहे.

.
.
.
.
कोजागिरी पौर्णिमाच्या हार्दिक शुभेच्छा….

–    कुठेतरी छानसे वाचलेले

%d bloggers like this: