Archive | सप्टेंबर 2017

महाराष्ट्रातील साडेतीन शक्तिपीठे

👉 _*महाराष्ट्रातील साडेतीन शक्तिपीठे…*_
_*Navratri Special*_
नवरात्रोत्सवाला अतिशय उत्साहात प्रारंभ झालाय आणि नवरात्र म्हणजे शक्ती उपासनेचे पर्व. प्राचीन काळापासून शक्तीच्या उपासनेला खूप महत्त्व दिले गेले आहे. कारण शक्तीची उपासना माणसाला नेहमीच प्रेरणादायी ठरते. महाराष्ट्रात देवीची साडेतीन शक्ती पीठे आहेत. तुळजापूरची भवानी, कोल्हापूरची महालक्ष्मी, माहूरची रेणुका ही तीन पूर्ण तर वणीची सप्तशृंगी हे अर्धे शक्तिपीठ मानले जाते. चला तर आज त्याबद्दल सविस्तर जाणून घेऊयात…
👉 _*पहिले शक्तीपीठ- अंबादेवी माता (कोल्हापूर)*_ : महाराष्ट्रातील साडेतीन शक्तीपिठांपैकी पहिले पीठ कोल्हापूर हे आहे. येथे श्री महालक्ष्मी-देवी चा सदैव वास असतो. हे देवालय कोणी बांधले याबाबतचे संशोधन परिपूर्ण नाही. हे देवालय शिलाहारापूर्वी करहारक (कर्‍हाड) येथील सिंदवंशी राजाने बांधले असावे असे काही संशोधक म्हणतात. देवळाच्या मुख्य वास्तुचे मुख्य दोन मजले आहेत. त्यांची बांधणी कोल्हापूरच्या आजुबाजुला मिळणार्‍या काळ्या दगडात केलेली आहे. देऊळ पश्‍चिमाभिमुख असून प्रवेशद्वारावर नगरखाना आहे.

अंबाबाईची मूर्ती 1.22 मीटर उंच असून ती एका 0.91 मीटर उंच असलेल्या दगडी चौथर्‍यावर उभी करण्यात आलेली आहे. कार्तिक आणि माघ महिन्यात अंबाबाईच्या देवळाच्याबाबत एक अतिशय विलक्षण घटना अनुभवास येते. विशिष्ट दिवशी सूर्यकिरणे महाद्वारातून प्रवेश करून गाभार्‍यापर्यंत पोहोचतात आणि तेथून ती अंबाबाईच्या प्रतिमेवर परावर्तित होतात. ही किरणे पहिल्या प्रथम अंबाबाईच्या पायावर पोहोचतात व तेथून ती हळूहळू मस्तकापर्यंत पोहोचतात. हा चमत्कार सोहळा पाच मिनिटांपर्यंत चालतो. हा सोहळा पाहण्यासाठी भाविक मोठ्या संख्येने उपस्थित राहतात. देवळाची बांधणीच अशा पद्धतीने करण्यात आलेली आहे की, वर्षातून केवळ दोन दिवशीच सूर्यकिरणे देवीच्या अंगावर पडतात.
एका कथेनुसार करवीर क्षेत्रातील कोल्हासुर नावाचा दैत्यराजा प्रजेला आणि देवांना पुष्कळ त्रास देत असे. अंबाबाईने त्याचा वध केला. कोल्हासुराच्या अंतिम समयीच्या विनंतीनुसार या क्षेत्राचे नाव ‘कोल्हापूर’ आणि याच ठिकाणी वास्तव्य करण्याचे अंबाबाईने मान्य केले.
👉 _*दुसरे पीठ – श्री रेणुकामाता (माहूरगड)*_ : देवीच्या साडेतीन शक्तिपीठांपैकी एक मूळ जागृत पीठ म्हणजे, माहूरची श्री रेणुकामाता होय. नांदेड जिल्ह्यातील किनवट तालुक्यात माहूरगडासमोर हे ठिकाण आहे. रेणुकादेवीचे फक्त शिर दिसते, धड नाही. रेणुका ही जमदग्नी ऋषींची पत्नी व महापराक्रमी परशुरामाची आई. देवीचे मंदिर 13 व्या शतकात देवगिरीच्या यादवकालीन राजाने बांधले आहे असे म्हटले जाते. 
रेणुकेचे मंदिर लहानसे असून प्रवेशाचा दरवाजा दक्षिणाभिमुख आहे. दरवाजावर नगारखाना आहे. देवीला खलबत्त्यात पान कुटून नैवेद्य दाखवितात. नवरात्रीत येथे नऊ दिवस मोठ्या प्रमाणात धार्मिक उत्सव साजरा केला जातो. यासाठी देशभरातून भाविक मोठ्या संख्येने येतात. नवरात्रीच्या काळात आणि एरव्हीही दागिन्यांनी नटलेली असते. तेथे रेल्वेने जाणे सर्वाधिक सोईचे आहे. रेणुका देवीला अनेक ठिकाणी विशेषतः कर्नाटकात यल्लमा नावानेही ओळखले जाते. परशुरामाला या डोंगरावर मातेचे दर्शन झाले म्हणून याला ‘मातापूर’ म्हणू लागले. शेजारच्या आंध्रप्रदेशात ‘ऊर’ म्हणजे गाव ते ‘ माऊर‘ आणि पुढे ‘माहूर‘ झाले. माहूरगडावरच श्री दत्तात्रयांचा जन्म झाला अशीही भाविकांची श्रद्धा आहे.

👉 _*तिसरे पीठ- श्री तुळजाभवानी माता (श्रीक्षेत्र तुळजापूर)*_ : महाराष्ट्रातील साडेतीन शक्तिपीठांपैकी श्री तुळजाभवानी देवीचे तुळजापूर क्षेत्र हे एक पूर्ण शक्तिपीठ आहे. तुळजाभवानीला महाराष्ट्राची कुलस्वामिनीही म्हटले जाते. तुळजाभवानी ही भोसले घराण्याची कुलदेवी. हे गाव बालाघाटच्या एका कड्यावर वसले आहे. मंदिराच्या काही भागाची धाटणी हेमाडपंती आहे. इतिहास व पुरातत्त्वदृष्ट्या हे मंदिर राष्ट्रकुट अथवा यादवकालीन मानले जाते. तर काहींच्या मते हे 17 व्या किंवा 18 व्या शतकातील मंदिर आहे.
तुळजाभवानी मंदिरात अमृतकुंड आहे. अमृतकुंडात स्नान करूनच भाविक दर्शनासाठी जातात. तुळजाभवानी मंदिराचे अस्तित्व बाराव्या शतकापासून असल्याचे बोलले जाते. मंदिराचे बांधकाम पूर्णपणे दगडामध्ये केलेले आहे. दरवर्षी भाद्रपद वद्य अष्टमीला देवीची मुख्य मूर्ती सिंहासनावरून हलविली जाते. त्यानंतर नवरात्रीच्या प्रारंभी ती सिंहासनावर येते.
तुळजाभवानी देवीची महती तशी हिंदू पुराणातून खूपच विस्ताराने सांगितली गेली आहे. त्या माहितीनुसार असुरांचा, दैत्यांचा संहार करून विश्‍वात नीती व धर्माचरण यांची पुनर्स्थापना करण्याचे महत्त्वाचे कार्य तुळजाभवानी देवीने प्रत्येक युगामध्ये केले आहे. 
👉 _*वणीचे अर्ध शक्तीपीठ – ‘सप्तशृंगीदेवी’ (सप्तश्रृंगगड,वणी)*_ : महाराष्ट्रात देवीच्या साडेतीन पीठांपैकी अर्धे पीठ असलेली सप्तशृंगीदेवी नाशिकपासून 65 किलोमीटरवरील 4800 फूट उंचावरील सप्तशृंगगडावर वसलेली आहे. मूर्ती दहा फूट उंचीची आहे. देवीची मूर्ती अतिभव्य असून अठरा हातांची आहे. प्रत्येक हातात एक शस्त्र आहे. मूर्तीला शेंदूर फासण्याची प्रथा येथे आहे. ही स्वयंभू आहे. महिषासुरमर्दिनी असेही तिला म्हटले जाते. 
डोंगरातून वाट काढून देवीच्या दर्शनासाठी पायर्‍या तयार करण्यात आल्या आहेत. दर्शनासाठी 500 पायर्‍या चढून वर जावे लागते. आता थेट शिखरापर्यंत मोटारीही जाऊ लागल्या आहेत. प्राचीन काळी मार्कंडेय ऋषींचा आश्रम याच ठिकाणी होता. त्यांनी आदिशक्तीचे तप करून तिला प्रसन्न करून घेतले व तिला या डोंगरावर वास्तव्य करण्याची विनंती केल्याचे सांगितले जाते. त्यामुळे येथील एका डोंगराचे नामकरण मार्कंडेय देवीची मूर्ती 8 फूट उंचीची असून शेंदूराने लेपलेली आहे. 
कर्णफुले, नथ, मंगळसुत्र, कमरपट्टा, तोडे परिधान केलेली ही सप्तशृंगी देवी भक्ताच्या हाकेला धावून जाणारी आहे. सप्तशृंगीदेवीला महाकाली, महालक्ष्मी व महासरस्वतीचे ओंकाररूप समजण्यात येते. शुंभनिशुंभ व महिषासुर या पाशवी शक्तीच्या असुरांचा नाश केल्यावर तप-साधनेसाठी देवीने या गडावर वास्तव्य केले. सह्याद्रीच्या या उंच कड्यास सात शिखरे आहेत. त्यावरून या स्थानाचे नावसप्तशृंगगड पडले. हे देवीचे मूळ पीठ मानले जाते. या ठिकाणी नवरात्रात तसेच चैत्र महिन्यात यात्रा भरते.
👉 _*साडेतीन शक्तिपीठांची दंतकथा*_
पूर्वी दक्षाने बृहस्पतीराव या नावाचा मोठा यज्ञ केला. या यज्ञात शंकराला न बोलावता सर्व देवांना बोलावले. शिवपत्नी सती या यज्ञाला आमंत्रण नसताना गेली. यज्ञात शिवाला हबीरभाग दिला गेला नाही, त्यामुळे सतीने रागाने यज्ञात उडी घेतली. शंकराला हे कळल्यानंतर त्याने यज्ञाचा विध्वंस केला. सतीचे कलेवर (देह) हातात घेऊन श्री शंकर त्रैलोक्यात हिंडू लागले. ही स्थिती पाहून विष्णूने सुदर्शन चक‘ सोडले व सतीच्या शरीराचे 51 तुकडे ठिकठिकाणी पाडले. हे तुकडे ज्या ठिकाणी पडले, हीच 51 शक्तिपीठे म्हणून गणली जाऊ लागली.

Advertisements

शिक्षक दिनाच्या हार्दिक शुभेच्छा

​’जो शिकवतो तो शिक्षक’ या संकल्पने पासून ‘जो शिक्षा करतो तो शिक्षक’ या संकल्पने पर्यंत अभ्यासाचे आणि आयुष्याचे धड़े देणार्या माझ्या सर्व शिक्षकांना सादर प्रणाम 🙏 शिक्षक दिनाच्या हार्दिक शुभेच्छा

आनंद

           ” आनंद”

अगं  माझा  चश्मा  कुठे  आहे..?

अहो  तुमच्या  डोळ्यावरच  आहे  की….

अशी  गंमत  झाल्यावर  मिळणारा  

*आनंद!*
..

बाप  होण्यापेक्षाही… 

आजोबा/आजी  होण्याचा 

 *आनंद!*
..

चहात  साखर  किंवा  भाजीत  मीठ विसरलेले  असतानाही,  

न  बोलता…

मिश्किलपणे  संपवून  टाकण्याचा  एक  

*वेगळाच  आनंद!*
..

नातवंडाच्या  कृपेने  अंगावरील  कपडे 

ओले  झाल्याचा 

*वत्सल  आनंद !*

आणि

त्यांनी  केलेले  हट्ट  पुरविण्याचा  

*गोड  आनंद!*
..

सूनेने  न  मागता  आणून  दिलेल्या  चहाचा 

व  औषध  घेतले  का..? 

या  प्रेमळ  चौकशीचा  

*मोठा  आनंद!*
..

वाढदिवसाला  मुलाने  दिलेल्या  शालीचा….

*ऊबदार  आनंद!*
..

आपण  कुटुंबाला  हवे  आहोत……

या  भावनेचा  

*सुप्त  आनंद!*
..

दातात  अडकलेल्या  मक्याच्या  कणसाचा  कण 

निघाल्याचा  सुद्धा…..

 *आनंदच!*
..

दुपारी  जेवणानंतर  पेपर  वाचता वाचता  

लागलेली  डुलकी …

 *परमानंद. !*
..

बाहरे छान पाऊस पडतोय.. हवेत हवाहवासा गारवा… 

आणि हाती पडावी गरमागरम भजी..

*स्वादानंद!*
..

रात्रीची निरव शांतता..

आराम खुर्चीवर डोळे मिटून

पहुडलेल्या क्षणी..

आपली आवडती गझल..

रेडिओने गुणगुणावी…

*स्वर्गीय आनंद!*
..

एखादी कविता किंवा लेख

आपण पोस्ट करावा..

मित्रांनी त्याला भरभरुन 

दाद द्यावी…

*साहित्यानंद!*
..

मनातल्या निरनिराळ्या 

शंका कुशंका..

मन अशांत अशांत झालंय

आणि देवघरातल्या भजनामुळे

सारे सांवट दूर व्हावे..

*कैवल्यानंद!*
..

मित्रांच्या  साठीशांती  समारंभाचा  आनंद…

तिथे  भेटलेल्या  जुन्या  सवंगड्यांमुळे होणारा… 

*अपार  आनंद!*
कधीकाळी सरकारी कृपेने

महागाई भत्त्यात वाढ होऊन तीनचारशे रुपये जास्त पेन्शन हातात पडली की होणारा..

*आर्थिक आनंद!*
..

सर्वांनी  सारे  सारे  नकारात्मक  विचार  सोडून  दिले  की  मिळणारा…. *निर्भेळ  “आनंद”!*
..

आणि  या  सर्व  आनंदाची  बेरीज  करून  ती  मनाच्या  कप्प्यात  साठविली  की  पडल्यापडल्या  लागलेली  शांत  झोप  म्हणजेच… 

*”ब्रह्मानंद” !!!*

           *”आनंद “*

%d bloggers like this: